RƯỢU VANG Ý - SỰ ĐA DẠNG CỦA CÁC GIỐNG NHO
Ý là một quốc gia có vai trò lịch sử quan trọng nhất về rượu vang, từ 4.000 năm trước đây, Ý đã bắt đầu làm rượu vang với kỹ thuật học được từ người Hy Lạp cổ đại và dựa vào sự phát triển của đế chế Roma, các giống nho vang đã được đưa đi khắp Châu Âu, kể cả Pháp, nhờ vào người La Mã mà rượu vang mới được phổ biến và phát triển rộng khắp như hiện nay.
Ý là quốc gia có nhiều giống nho làm rượu vang nhất thế giới - hơn 2.000 giống nho, phổ biến với các giống nho bản điạ chính như Sangiovese, Barbera, Nebbiolo, Montepulciano ... . Ý cũng làm rượu vang từ các giống nho quốc tế như Cabenet Sauvignon, Chardonay hay Merlot.
TÊN GỌI XẾP HẠNG
Rượu vang Ý được xếp theo 4 phân hạng chất lượng.
Nhóm phổ thông là VDT và IGT. Trong đó, VDT (Vino da Tavola, Vino di Italy) là hạng bình dân nhất được uống hằng ngày. IGT (Indicazione Geografica Tipica) là có cụ thể hơn về vùng sản xuất.
Nhóm cao cấp thì có DOC và DOCG. trong đó, DOC (Denominazione di Origine Controllata) chỉ loại rượu vang được làm từ giống nho trồng tại một khu vực địa lý cụ thể. Còn DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita) nghiêm ngặt hơn khi chỉ vùng địa lý mà còn phải gắn với loại nho bản địa nhất định mới được chấp nhận.
Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp ngoại lệ khi mà một số nhà làm rượu muốn thỏa sức sáng tạo hơn trong việc làm rượu nên không muốn bó buộc vào những quy định DOC hay DOCG, họ chịu mang xếp hạng IGT tuy nhiên như vậy không đồng nghĩa là chất lượng rượu thấp. Ví dụ nổi tiếng là rượu Super Tuscans ở vùng Tuscany.
CÁC VÙNG LÀM VANG Ở Ý
Nhìn chung ở Ý có thể chia làm 4 vùng chính là Tây Bắc, Đông Bắc, Trung Tâm và Miền Nam.
VÙNG ĐÔNG BẮC
Vùng có nhiều DOC và DOCG nhất, gồm các tiều vùng như Aosta Valley, Piedmont, Liguria, Lombardy, Emilia - Romagna và Piedmon.
Trong vùng có các DOCG Barolo, Barbaresco, Gattinara và Ghemme làm rượu từ giống nho Nebbiolo; Một DOCG khác là Brachetto d’Acqui thì sản xuất ra loại rượu vang đỏ sủi bọt thơm và có vị ngọt. Ngoài hai giống nho Nebbiolo và Brachetto còn giống nho Barbera và Dolcetto cũng khá phổ biến.
VÙNG TÂY BẮC
Thường được gọi là Tre Venezia, theo tên thành phố chính là Venice. Vùng này gồm ba tiểu vùng Veneto, Trentino - Alto Adige, Friuli - Vênzia Giulia.
Trong đó Veneto là quê hương của ba DOCG : Bardolino Superiore, Recioto di Soave và Soave Superiore.
Soave là vùng rượu trắng khô phổ biến sau Chianti và Asti theo lượng sản xuất, là rượu vang pha trộn của các giống nho Corvina, Rondinella và Monlinara.
Pinot Grigio là một giống nho rượu trắng khá phổ biến ở các vùng Lombardy, Veneto, Friuli, Trentino và Alto Adige.
VÙNG TRUNG TÂM
Là vùng Tuscany, một vùng làm rượu vang nổi tiếng nhất của Ý, có các DOCG phổ biến như Brunello di Montalcino, Carmignano, Chianti, Chianti Classio, Vernaccia di San Gimignano và Vino Nobile di Montepulciano.
Chianti là rượu đỏ từ giống nho Sangioviese, một ngôi sao sáng, có những chai Chianti truyền có hình dạng bầu to và được bọc rơm.
Còn Super Tuscans mặc dù không được xếp hạng DOC hay DOCG nhưng luôn cho ra những chai vang ngon từ thập niên 1970 theo phong cách Bordeaux. Làm từ việc pha trộn các giống nho đến từ Bordeaux với Sangiovese hoặc với Syrah và Pinot Nerot hoặc chỉ một mình Carbenet Sauvignon. Và giá vẫn khá cao.
VÙNG PHÍA NAM VÀ ĐẢO SICILY
Rượu vùng này chỉ phổ biến chủ yếu ở bên trong nước Ý hơn. Ở vùng Puglia rượu đỏ làm từ giống nho Primitivo (Còn được gọi là Zìnandel ở California) - còn một phiên bản ngọt từ giống nho này bằng cách để nho khô khi thu hái rồi mới đem ép lên men.
Vùng đảo Sicily có loại vang đỏ làm từ giống nho Nero d’Avola - một loại rượu mộc mạc nhưng đầy hương vị. Rượu trắng thường được trộn từ các giống nho Grecanico, Inzolia, Catarratto. Sicily cũng là loại rượu vang Marsala từ giống nho Grillo, Inzolia, và Catarratto - được xuất khẩu với dạng vang cường hóa.
CÁC LOẠI RƯỢU VANG TIÊU BIỂU
Vùng Piedmont
Barolo là vang đỏ mạnh, rất đậm.
Barbaresco là vang đỏ tương đương Barolo nhưng vị êm hơn và dễ uống hơn.
Barbera là loại vang nhẹ vừa, êm có vị trái cây và dễ uống
Dolcetto là loại vang đỏ nhẹ, dịu nhất vùng
Gavi là dòng vang trắng khá nổi tiếng của Piedmont với đặc tính khô, giòn thoảng vị chanh và khoáng chất.
Asti là loại vang trắng và Asti Spumante là vang sủi bọt đa tính cách.
Moscato d’Asti là vang trắng từ giống nho Moscato, có vị thơm ngọt mùi trái cây, và là loại vang có bọt nhẹ chứ không phải hoàn toàn sủi bọt như loại spumante.
Prosecco là tên chung cho vang sủi bọt spumante từ giống nho Prosecco và thường được dùng thay cho Champagne vì giá cả phải chăng hơn.
Vùng Veneto
Amarone loại vang đỏ ngon.
Soave là vang trắng nổi tiếng với vị nhẹ, tươi mát và dễ uống.
Valpolicella là vang đỏ bộc trực, màu đỏ nhung rất hợp với các món ăn Ý đậm đà.
Pinot Grigio là vang trắng nhẹ, vị chua sảng khoái, tươi mát.
Vùng Tuscany
Chianti là vang đỏ nổi tiếng đậm đà hương vị trái cây.
Brunello di Montalcino ít phổ biến hơn Chianti nhưng người Tuscans khá tự hào.
Vùng miền Nam / Sicily
Primitivo di Manduria là loại vang đỏ sẫm màu, đậm, chát và đầy hương vị trái cây.
Primitivo di Manduria Dolce Naturale thì lại mang vị ngọt
Marsala là vang trắng cường hóa ngọt thường có ba màu : oro (vàng kim), ampra (hổ phách) và cuối cùng là rubino (đỏ ngọc) rất hiếm và đắt.
Nero d’Avola là loại vang đỏ phù hợp với các món ăn Ý và bò nướng.
CÁCH ĐỌC NHÃN CHAI:
Thường sẽ được đặt tên theo một trong ba cách sau:
1/ Bằng tên giống nho bản địa và tên vùng. VD: Primitivo di Manduria : Giống nho Primitivo tại vùng Manduria
2/ Bằng tên địa phương được bảo hộ DOC hoặc ODCG. VD: Chianti DOC là rượu vùng Chianti.
3/ Bằng tên tự do, có thể là vườn nho, nhà làm rượu hoặc tên giống nho. Thường sẽ là hạng IGT hoặc VDT.
